Тэжээлийн блок (PSU) хэрхэн шалгах вэ
Компьютер гэнэт унтрах, өөрөө дахин ачаалах, асахгүй байх асуудлын ард ихэвчлэн тэжээлийн блок байдаг. Гэхдээ үүнийг програмаар уншиж чаддаггүй — яаж шалгахыг тайлбарлав.
Санах ой, диск, процессор өөрийгөө танилцуулж чаддаг бол тэжээлийн блок тийм биш. Хэдэн Вт болохыг зөвхөн дээрх наалт дээрээс нь уншиж мэднэ. Ямар ч програм, ямар ч команд үүнийг хэлж чадахгүй — тийм зүйл амлаж байгаа програм байвал таамаглаж байна гэсэн үг.
Тэжээлийн блок гэж юу вэ
Ханан дахь 220 вольтын цахилгааныг компьютерын эд ангиудад хэрэгтэй 12, 5, 3.3 вольт болгон хөрвүүлж өгдөг хайрцаг. Ихэвчлэн корпусын арын дээд эсвэл доод буланд, сэнстэй, кабелиуд нь түүнээс гардаг.
Энэ нь бүх эд ангийг тэжээдэг тул муудвал бүх зүйлд нөлөөлнө — тогтворгүй байдал, гэнэтийн унтралт, цэнхэр дэлгэц, хамгийн муу тохиолдолд бусад эд ангийг гэмтээх хүртэл.
Чадлыг хэрхэн мэдэх вэ
Компьютерээ бүрэн унтраах
Shut down хийгээд ханын залгуураас салгана. Дараа нь тэжээлийн товчийг 5 секунд дарж үлдсэн цэнэгийг гаргана.
Хажуу таглааг нээх
Ширээний компьютерын зүүн хажуу таглааг (арын талаас харахад) 2 боолтыг сугалж ухраах байдлаар авна.
Наалтыг унших
Тэжээлийн блокийн хажуу талд хүснэгт бүхий наалт байна. Хамгийн том тоо буюу Total Power эсвэл зүгээр 650W гэж бичсэн нь нийт чадал. Мөн +12V мөрийг хараарай — энэ нь хамгийн чухал шугам, Вт эсвэл Ампераар бичигдсэн байна.
Бэлэн компьютер (HP, Dell, Lenovo) бол загварын нэрээ үйлдвэрлэгчийн сайтаас хайвал үзүүлэлтэд нь тэжээлийн чадал бичигдсэн байдаг. Өөрөө угсруулсан бол худалдсан газраас асууж болно.
Хэдэн Вт хэрэгтэй вэ
Ойролцоо тооцоо. Энэ нь бүрэн ачаалалтай үеийн хэрэглээ:
| Компьютерын төрөл | Зөвлөх чадал |
|---|---|
| Оффисын компьютер, тусдаа видео карт байхгүй | 300–400 Вт |
| Дунд зэргийн видео карттай (RTX 3050, RX 6600) | 500–550 Вт |
| Сайн видео карттай (RTX 4060 Ti, RX 7700) | 600–650 Вт |
| Хүчтэй видео карттай (RTX 4070 Ti, 4080) | 750–850 Вт |
| Хамгийн дээд зэргийн (RTX 4090) | 1000 Вт ба түүнээс дээш |
Тэжээлийн блок 50–80 хувийн ачаалалтай үедээ хамгийн үр ашигтай, хамгийн бага халдаг, хамгийн удаан эдэлгээтэй ажилладаг. Тиймээс тооцоолсон хэрэглээнээсээ 100–150 Вт илүү авах нь ухаалаг. Мөн видео картын үйлдвэрлэгч заасан чадлыг дагаарай — NVIDIA, AMD картынхаа хуудсанд «Recommended PSU» гэж бичсэн байдаг.
Чанарын тэмдэглэгээ
Наалт дээр 80 PLUS гэсэн лого байвал тэр нь үр ашгийн гэрчилгээ. Ангилал өсөх тусам илүү үр ашигтай, ихэвчлэн илүү чанартай эд ангиар хийгдсэн байдаг.
| Ангилал | Үр ашиг | Дүгнэлт |
|---|---|---|
| Гэрчилгээгүй | Тодорхойгүй | Болгоомжлох. Бичсэн чадлаа гаргаж чадахгүй байх нь элбэг. |
| 80 PLUS (цагаан) | 80% | Хамгийн бага шаардлага |
| Bronze | 82–85% | Өдөр тутмын хэрэглээнд хангалттай |
| Gold | 87–90% | Хамгийн тэнцвэртэй сонголт |
| Platinum, Titanium | 90%-аас дээш | Мэргэжлийн, тасралтгүй ажиллах системд |
Зарим хямд блок дээрээ «600W» гэж бичсэн ч бодитоор 300 Вт л гаргадаг. Илүү аюултай нь: хамгаалалтын хэлхээ дутуу байдаг тул эвдрэх үедээ эх хавтан, диск, видео картыг хамт гэмтээх эрсдэлтэй. Тэжээл бол хамгийн хямдруулж болохгүй эд анги.
Эвдэрсэн эсэхийг таних шинжүүд
| Шинж | Тайлбар |
|---|---|
| Ачаалалтай үед гэнэт унтарна | Хамгийн түгээмэл шинж. Тоглоом эхлэх, видео задлах үед чадал хүрэлцэхгүй болж хамгаалалт ажиллана. |
| Өөрөө дахин ачаална | Анхааруулгагүйгээр дахин ачаалж, Event Viewer дээр Kernel-Power 41 алдаа үлдээнэ. |
| Огт асахгүй | Товч дарахад юу ч болохгүй. Сэнс ч эргэхгүй. |
| Нэг удаа дарахад асахгүй | 2–3 удаа дарж байж асна. Конденсатор муудсан шинж. |
| Шажигнах, шуугих чимээ | Дотор нь цахилгаан үсрэх чимээ гарвал яаралтай салгана. |
| Шатсан үнэр | Шууд салгаж, дахин залгахгүй. Аюултай. |
| Сэнс эргэхгүй | Блок халж, дотоод хэсэг нь хурдан муудна. |
| Диск үе үе алга болно | Тогтворгүй хүчдэлээс дискүүд салж холбогдоно. |
Гэнэтийн унтралтыг Windows-оос шалгах
Тэжээлийн асуудлыг шууд уншиж чадахгүй ч, компьютер зөв унтраагүйгээр тасарсан бол Windows тэмдэглэл үлдээдэг.
Event Viewer нээх
Win+R → eventvwr.msc → Enter.
Системийн бүртгэл рүү орох
Зүүн талаас Windows Logs → System.
Kernel-Power 41 хайх
Баруун талын Filter Current Log дарж, Event IDs талбарт 41 гэж бичээд OK дарна.
Уншиж дүгнэх
Энэ бүртгэл нь «компьютер зөв унтраагүй байж дахин ачаалсан» гэсэн утгатай. Сүүлийн сард хэдэн удаа тохиолдсоныг хараарай.
Энэ бүртгэл нь зөвхөн «гэнэт тасарсан» гэдгийг хэлнэ. Шалтгаан нь: тэжээлийн блок, процессорын хэт халалт, санах ойн эвдрэл, эсвэл ханын цахилгааны тасалдал байж болно. Тиймээс дараагийн хэсгийн дарааллаар нарийвчлан шалгана.
Шалгалтын програмын «Тэжээл» хэсэг Kernel-Power 41 бүртгэлийг тоолж, сүүлийн үед хэдэн удаа тохиолдсоныг харуулна. Мөн зөөврийн компьютерт батарейн элэгдлийг хувиар гаргана.
Шалтгааныг ялгах дараалал
- Температурыг хас. HWiNFO ажиллуулаад процессор, видео картын температурыг ачаалалтай үед ажиглана. 90°C давж байгаад унтарч байвал шалтгаан нь халалт, тэжээл биш.
- Санах ойг хас.
mdsched.exeажиллуулж санах ойг шалгана. Дэлгэрэнгүй заавар - Ханын цахилгааныг хас. Өөр залгуур, өөр өрөөнд туршиж үзнэ. Мөн сунгагч, олон нүхтэй залгуургүйгээр шууд ханын нүхэнд залгаж үзнэ.
- Тоосыг хас. Тэжээлийн блокийн сэнсний нүх тоосоор боогдсон бол цэвэрлэнэ.
- Ачааллыг бууруулж үзнэ. Видео картыг сугалаад дотоод картаар хэдэн өдөр ажиллуулна. Унтрахаа больсон бол тэжээл чадал хүрэлцэхгүй байсан нь тодорхой.
- Өөр блокоор туршина. Хамгийн найдвартай шалгалт — мэдэгдэж байгаа сайн блокоор түр солиод ажиллуулна. Засварын газар үүнийг хийж өгдөг.
Дотор нь том конденсатор байдаг бөгөөд цахилгаанаас салгасны дараа ч хэдэн өдөр цэнэгтэй хэвээр байж чадна. Энэ нь үхэлд хүргэх эрсдэлтэй. Гаднаас нь тоос цэвэрлэх, наалтыг унших хүртэл л хийнэ.
Скрепкээр шалгах арга
Интернэтэд «цаас хавчуураар тэжээлийг асаах» гэсэн арга түгээмэл тараагддаг. Энэ нь зөвхөн блок асаж байгаа эсэхийг харуулна — чадал гаргаж байгаа эсэхийг огт хэлэхгүй. Эвдэрсэн блок ч гэсэн энэ туршилтыг давдаг.
Бодитой шалгах хоёр л арга:
- Тэжээлийн шалгагч (PSU tester) — хүчдэлүүдийг хэмжинэ. Хямд хэрэгсэл, гэхдээ ачаалалгүй үеийн утгыг л харуулна.
- Өөр блокоор солиж туршина — хамгийн найдвартай. Засварын газар үүнийг стандарт шалгалт болгон хийдэг.
Зөөврийн компьютерын тэжээл
Зөөврийн компьютерт тэжээлийн блок гэж байхгүй — гаднаас цэнэглэгч залгаж, батарейгаар ажиллана.
- Цэнэглэгчийн чадал таарах ёстой. Цэнэглэгч дээрээ 65W, 90W, 135W гэж бичсэн байна. Бага чадалтайг залгавал компьютер ажиллах ч цэнэглэхгүй, эсвэл хурдаа бууруулна.
- Батарейн эрүүл мэнд. Win+R →
cmd→powercfg /batteryreportбичээд Enter. Үүсгэсэн файлыг нээвэл Design Capacity (анхны багтаамж) ба Full Charge Capacity (одоогийн багтаамж) харагдана. Хоёрын харьцаа 60 хувиас доош бол батарей солих цаг болсон. - Цэнэглэгчийн утас. Залгуурын хэсэгт тасарч эхэлсэн эсэхийг шалгана. Гулзайлгахад цэнэглэлт тасарч холбогдож байвал утас нь муудсан.
MyPC.mn-ийн үнэгүй шалгалтын програм Kernel-Power бүртгэлийг тоолж, батарейн элэгдлийг хэмжиж, юунаас болж байгаа магадлалтайг хэлнэ. Татах хуудас
Түгээмэл асуултууд
Тэжээлийн блок хэдэн жил эдэлгээтэй вэ?
Чанартай нь 7–10 жил, хямд нь 2–4 жил. Гэхдээ энэ нь ачаалал, тоос, өрөөний температураас ихээхэн хамаарна. 5 жилээс дээш ашигласан блок тогтворгүй шинж үзүүлж эхэлбэл солихыг бодох цаг.
Илүү том Вт-тай блок авбал цахилгаан их иднэ гэж үү?
Үгүй. Компьютер хэрэгтэй хэмжээгээрээ л авна. 850 Вт блок 300 Вт хэрэглээтэй компьютерт 300 Вт л өгнө. Зөвхөн хэт том блок бага ачаалалтай үедээ арай бага үр ашигтай ажиллах тал бий — гэхдээ энэ нь өчүүхэн ялгаа.
Кабелиудыг өөр блокийнхоор сольж болох уу?
Болохгүй. Салдаг кабельтай (modular) блокуудын залгуурын байрлал үйлдвэрлэгч бүрт өөр. Өөр брэндийн кабель залгавал буруу шугамд хүчдэл орж эд анги шатах эрсдэлтэй. Зөвхөн тухайн блоктой ирсэн кабелийг ашиглана.
UPS хэрэгтэй юу?
Цахилгаан байнга тасардаг, хүчдэл тогтворгүй газар бол маш хэрэгтэй. Гэнэтийн тасалдал нь диск гэмтээж, өгөгдөл алдагдуулдаг. Энгийн ширээний компьютерт 650–1000 ВА чадалтай UPS хангалттай.